Als kind schaamde ik me al dood over hoe ik at, over hoe ik liep, over hoe ik keek. Altijd had ik de intense angst, om gezien te worden als de persoon die iets ‘verkeerds’ deed. Ik was zo hard bezig met het kopieren van andermans gedrag, terwijl ik mezelf afvroeg: waarom is iedereen zo anders dan mij?
Opgroeiend met ongediagnostiseerde ADHD liet mij voelen. alsof alles wat ik deed, verkeerd was. Er zijn dingen die neurodivergente mensen doen die ik nooit helemaal zal begrijpen. Zoals tandenpoetsen. Als kind poetste ik mijn tanden soms vijftien seconden, soms tien minuten. Niet omdat ik koppig was, maar omdat ik gewoon niet wist wanneer ik klaar was. Mijn brein kent geen duidelijk einde, geen gevoel van “nu is het genoeg”.
En dan koken. Ik kán koken, echt waar, zolang er een handleiding is. Ik herinner me dat ik als student een pak Knorr opende. Stap één: kook het water tot honderd graden en wacht tot het kookt. Honderd graden? Alsof ik een scheikundige was. Ik gaf op, deed mijn jas aan en haalde een frietje om de hoek.
De dokter vroeg me ooit om mijn pijn te beoordelen op een schaal van één tot tien. Maar wat is tien? Is dat sterven in een brand terwijl je schreeuwt van de pijn? En wat is één dan? Ik kon geen antwoord geven, want mijn brein kent geen vaste maat voor gevoel.
Mijn vriendin kan ‘gewoon douchen’. Ze stapt onder het water, wast zich, klaar. Voor mij is douchen geen simpele taak, maar een klim tegen een berg van kleine stappen. Kleren uitdoen, handdoek pakken, het water aanzetten, wachten tot het warm is, elke overgang vraagt hersenenergie. En dan nog het geluid van het water, de temperatuur, de geuren, het gevoel op mijn huid. Waar anderen ontspanning voelen, ervaar ik chaos. Daarna is het nog niet voorbij. Afdrogen, aankleden, haar drogen, elke handeling voelt als een nieuwe hindernis.
Het gaat niet om onwil, maar om een brein dat moeite heeft om te starten en door te zetten. Kleine aanpassingen helpen, zoals producten klaarzetten of er iets fijns van maken. Voor mij is douchen geen routine, het is een overwinning.
Vroeger zeiden ze ook: “Even huiswerk maken.” Maar huiswerk was nooit even. Voor iemand met ADHD is het een strijd met tijd, focus en energie.
Wat voor anderen een simpele taak is, voelt als een doolhof van stappen die elk aandacht vragen.
Plannen, beginnen, doorgaan, controleren, alles kost inspanning, zeker na een lange schooldag. En als ik het eindelijk doe, wil ik het snel af hebben. Gewoon klaar zijn, al is het slordig.
Verveling en overprikkeling spelen hun eigen spel. De sommen lijken eindeloos, de tekst te lang, en mijn hoofd wil iets leukers, iets dat voelt als leven. Impulsiviteit fluistert dat ik het later wel doe, of gewoon nu stop. En als ik merk dat moeite doen vaak niets verandert, verdwijnt het geloof dat ik het kan.
Een taak die normaal een uur duurt, kost mij soms vier uur. Niet omdat ik dom ben, maar omdat alles vóór de taak al energie vraagt. Een pen zoeken, een schrift vinden, de tafel opruimen, de juiste muziek kiezen, tegen de tijd dat ik klaar ben om te beginnen, ben ik al uitgeput.
Ouders zien dat vaak niet. Ze zien een ‘slim’ kind, niet het gevecht erachter. Ze zien cijfers, geen chaos. Ze horen “je moet gewoon beginnen”, maar begrijpen niet dat beginnen soms het moeilijkste is. Simpele dingen kosten mij tijd, energie en wilskracht. En die raken sneller op dan iemand ooit zou kunnen zien.
Verslaving en ADHD raken elkaar vaker dan veel mensen denken. Misbruik of afhankelijkheid van middelen zoals alcohol en drugs komt opvallend vaak voor bij volwassenen met ADHD. De stoornis blijkt zelfs een duidelijke risicofactor te zijn voor het ontwikkelen van een verslaving, zeker wanneer er ook sprake is van andere gedragsproblemen.
Bij mensen met ADHD verloopt een verslaving vaak heftiger: het gebruik begint eerder, de stap naar problematisch gebruik gaat sneller, en het is moeilijker om te stoppen of clean te blijven. Tegelijkertijd maakt datzelfde middelengebruik de ADHD-klachten vaak nog intenser. Zo ontstaat een patroon dat elkaar blijft versterken.
De verklaring ligt in meerdere lagen. Erfelijkheid speelt een rol, maar ook de wisselwerking tussen ADHD-symptomen – zoals impulsiviteit en rusteloosheid – en de gevolgen daarvan, bijvoorbeeld teleurstellende schoolresultaten of afwijzing. Die combinatie maakt iemand gevoeliger voor middelengebruik als manier om te ontsnappen of te compenseren.
Behandeling van ADHD kan hier een groot verschil maken. Onderzoek laat zien dat een actieve behandeling op jonge leeftijd het risico op verslaving op latere leeftijd aanzienlijk verlaagt. Daarom is het cruciaal om risicovolle patronen vroeg te herkennen, zeker bij jongeren die impulsief zijn of al experimenteren met alcohol of drugs.
Het identificeren van ADHD-patiënten met een verhoogd risico op verslaving – en het inzetten van preventieve begeleiding of medicatie – kan veel leed voorkomen. Want hoewel ADHD de deur naar verslaving soms op een kier zet, kan tijdige en gerichte ondersteuning die deur ook weer sluiten.
Veel mensen denken nog steeds dat verslaving een keuze is. Een kwestie van zwakte, domheid of te weinig wilskracht. De boodschap is hard: “Zeg gewoon nee.” Doe je dat niet, dan volgt straf. Uitsluiting. De ultieme vorm van isolatie: gevangenisstraf.
Maar laten we eerlijk zijn: niemand wordt wakker met het plan om zichzelf kapot te maken met drugs of alcohol. Niemand kiest er bewust voor om verslaafd te raken. Verslaving is geen teken van zwakte. Het is een wanhopige poging om pijn te dempen.
ADHD en trauma: een brein dat altijd in alarmstand staat
Wie met ADHD leeft, draagt vaak ook trauma met zich mee. Als kind hoorde jij het overal: je bent te veel, je bent niet normaal. En jouw lijf? Dat schakelde over op overleven. Cortisol gierde door jouw bloed. Jouw spieren stonden constant gespannen. Jouw hele systeem stond in alarm. Niet één keer. Maar elke dag.
Zo nestelt trauma zich in jouw brein. Zo leer jij jezelf niet meer te vertrouwen. Zo verlies jij de verbinding met anderen. En zo groeit de kwetsbaarheid voor verslaving.
Verslaving volgens Gabor Maté
De Canadese arts Gabor Maté noemt verslaving elk gedrag dat jou tijdelijk plezier of verlichting geeft, maar jou op de lange termijn kapotmaakt. Dat kan drugs zijn of alcohol. Maar net zo goed gokken, eten, werken, seks, scrollen of je telefoon.
De vraag is niet: Waar ben jij verslaafd aan?
De vraag is: Wat levert het jou op?
Rust. Controle. Het gevoel dat jij ertoe doet. Even geen pijn.
Maté vroeg ooit aan een vrouw waarom ze heroïne gebruikte. Haar antwoord: “Omdat het voelt als een warme zelfknuffel.” Verslaving is nooit het probleem zelf. Het is de poging een veel dieper probleem te sussen.
De zeven littekens van trauma
Trauma betekent letterlijk wond. En elke wond laat een litteken achter: harder, strakker, beperkter. De gevolgen van trauma zijn meedogenloos:
Jij raakt los van jezelf. Je vertrouwt jouw gevoel niet meer.
Jij raakt los van anderen. Eenzame stilte of een ontwikkelde depressie wordt de standaard.
Jij ziet de wereld als gevaarlijk in plaats van veilig.
Jij blijft pijn ontwijken in plaats van voelen.
Jouw brein ontwikkelt zich anders: meer stress, minder regulatie.
Jij schaamt je voor wie jij bent.
Jij leeft vast in het verleden en reageert altijd vanuit oude pijn.
Niet iedereen met trauma wordt verslaafd. Maar iedereen met een verslaving draagt trauma.
Het doorgeven van pijn
Trauma stopt nooit vanzelf. Ouders geven hun eigen wonden vaak door, zonder dat ze het doorhebben.
Een vader die blijft hangen in zijn normen en waarden van het verleden. Een moeder die haar eigen conclusies boven die van de diagnose van artsen boven haar kind verkiest. En weigert te erkennen dat haar kind ADHD heeft of depressief is. Het kind trekt één conclusie: Als zelfs mijn ouders niet van mij houden, ben ik niet waard om van te houden.
Dat kind groeit op, draagt die pijn, en zoekt demping. En zo wordt trauma generatie op generatie doorgegeven.
ADHD, impulsiviteit en verslaving: dezelfde wond
ADHD en verslaving delen één kwetsbaarheid: een beschadigde impulsregulatie.
Een impuls is normaal. Jij hebt honger, je ziet eten, je wilt pakken. Maar jouw rem – de prefrontale cortex – moet jou tegenhouden. Bij ADHD en trauma is die rem zwakker gebouwd. Net als een plant die scheef groeit, niet omdat hij zwak is, maar omdat de omgeving hem niet de juiste voeding gaf.
De vraag is dus niet: Waarom maak jij zulke slechte keuzes?
De vraag is: Wat maakte dat jij nooit een rem kon bouwen?
Dopamine en opiaten: de hunkering naar verdoving
Dopamine is de brandstof van verlangen en levenslust. Bij gokken gaat het niet om het geld, maar om de dopaminekick. Bij seksverslaving gaat het niet om seks, maar om het gevoel gewild en geliefd te zijn.
Opiaten zijn de pijnstillers van ons bestaan. Ons lijf maakt ze zelf aan. Maar als die niet genoeg zijn, zoekt het externe hulp. Heroïne. Alcohol. Pijnstillers.
Voor het brein maakt het niet uit of het chemisch of plantaardig is – zolang de pijn maar even weg is.
En misschien nog belangrijker: opiaten geven verbinding. Zonder verbinding gaat een mens kapot.
De ontwikkeling van het brein: kwetsbaar vanaf het begin
De architectuur van ons brein begint al vóór de geboorte. Hoe het zich ontwikkelt, bepaalt mede of iemand later gevoelig wordt voor verslaving. Wanneer een moeder tijdens de zwangerschap veel stress ervaart, heeft dat direct invloed op het brein van haar kind.
Kinderen die zich onbegrepen voelen in hun kindertijd, hebben daardoor een grotere kans op verslaving. Niet omdat ze zwakker zijn, maar omdat er al vóór de geboorte stress meespeelde. En na de geboorte volgt vaak nog een tweede wond: afgewezen worden. Die vroege ervaring van afwijzing laat sporen na in een brein dat nog volop in ontwikkeling is.
Het maakt daarbij niet uit of iemand later grijpt naar alcohol, drugs of ander gedrag. Het gaat altijd om hetzelfde breincircuit dat geraakt wordt. Verslaving gaat nooit over intelligentie of domme keuzes, maar over hoe jouw brein is gevormd. En of impuls- en stressregulatie zich goed hebben kunnen ontwikkelen.
Neuroplasticiteit: hoop in een beschadigd brein
Het goede nieuws? Ons brein kan zichzelf herstellen. Dat heet neuroplasticiteit. Zelfs in onderzoek met muizen waarvan het brein opzettelijk was beschadigd, bleek herstel mogelijk zodra de juiste omstandigheden aanwezig waren.
Voor mensen betekent dat: veiligheid, hechting, emotionele steun, onvoorwaardelijke acceptatie, gezonde voeding, beweging. Dit zijn geen luxe extra’s, maar voorwaarden voor herstel.
Het gevaar van medeafhankelijkheid
Voor de omgeving van iemand met een verslaving ligt een ander gevaar op de loer: medeafhankelijkheid. De helper die zichzelf pas beter voelt als de verslaafde stopt. De redder die zelf verstrikt raakt in een verslavingsdynamiek.
Je kunt het vergelijken met duwen tegen een hand. Hoe harder jij duwt, hoe harder de ander terugduwt. Niemand wil weggeduwd worden.
‘Harm reduction’ en compassie
Daarom werkt dwang vaak averechts. Harm reduction kan wél helpen: niet de verslaving meteen beëindigen, maar de schade verkleinen. Acceptatie van gebruik, veilige alternatieven, het terugdringen van risico’s. Voor veel mensen is dat een eerste stap naar verandering, omdat ze zich eindelijk niet meer alleen voelen in hun strijd.
De essentie van genezing ligt niet in schaamte of oordeel, maar in opnieuw jezelf terugvinden. Geloven dat het beter kan. Je geaccepteerd voelen. Iemand in je leven hebben die jou niet veroordeelt, maar naast je staat en laat zien dat er een andere weg is.
Speed en ADHD: waarom cocaine of 3-MMC geen medicatie zijn
Misschien heb jij het zelf gedacht: Speed en ADHD, dat gaat goed samen. Een lijntje cocaine, een bump 3-MMC – en eindelijk stilte in mijn hoofd. Soms voelt het zelfs alsof die drugs jou beter helpen dan je officiële ADHD-medicatie. Focus. Stilte. Grip.
Maar wat op medicatie lijkt, is geen medicatie. Het is gif dat zich voordoet als oplossing.
ADHD-medicatie vs. drugs: twee totaal verschillende werelden
ADHD-medicatie wordt zorgvuldig gedoseerd, afgestemd en gecontroleerd door een arts.
Drugs zoals speed, cocaine en 3-MMC zijn onvoorspelbaar. Jij gokt altijd wat erin zit.
Medicatie helpt jou stabiliteit op te bouwen. Drugs slopen jouw dopaminesysteem en brengen op de lange termijn meer chaos.
Wat begint als rust, eindigt in angst, stemmingswisselingen en juist méér onrust.
Speed en ADHD-medicatie combineren: een gevaarlijk spel
Sommige mensen denken dat je speed of cocaine kan combineren met ADHD-medicatie. Allebei dopamine, wat kan er misgaan?
Alles.
De middelen versterken elkaar. Jij zet jouw zenuwstelsel in brand. Gevolg: hartritmestoornissen, ademhalingsproblemen, levensgevaarlijke bloeddrukpieken.
Wat jij dacht dat jou sterker maakt, breekt jou van binnenuit.
Coke, speed en 3-MMC bij ADHD: de schijn van een oplossing
De aantrekkingskracht is begrijpelijk. Jij verlangt naar rust in jouw hoofd, naar grip op een brein dat altijd overloopt. Maar drugs bij ADHD geven geen oplossing. Ze geven slechts een paar uur stilte, maar nemen daarna alles van jou af.
Wat jij wint, is kortstondige rust. Wat jij verliest, is jezelf.
Compassie als wapen
De uitweg is niet meer straf. Niet meer schaamte. Niet meer wilskracht. De uitweg is compassie en liefde.
Compassie voor jezelf. Voor jouw ouders die hun eigen pijn doorgaven. Voor het kind in jou dat dacht dat hij niet welkom was.
Jij hoeft je niet te schamen omdat je verslaafd bent. Jij bent verslaafd omdat je je schaamde.
Heling begint bij verantwoordelijkheid nemen, niet vanuit schuld, maar vanuit inzicht. Zodra jij verantwoordelijkheid neemt, ben je geen slaaf meer van de verslaving. Dan kies jij niet langer voor overleven, maar voor leven.
De prijs is altijd jijzelf
Verslaving is nooit een keuze. Het is een noodkreet. Een wanhopige poging om een wond te dempen. Maar zolang jij blijft grijpen naar middelen of gedrag, lever jij elke dag een stukje van jezelf in.
De prijs van verslaving is niet de drug. Niet de drank. Niet de gok. De prijs is altijd jijzelf.
Wanneer maskeren begint en waarom het nooit meer stopt
Jij staat altijd aan. Niet omdat jij dat wilt, maar omdat stoppen onveilig voelt. Rust voelt niet als herstel maar als risico. Alsof alles wat jij jarenlang hebt weggeduwd jou inhaalt zodra jij vertraagt.
Misschien noem jij het functioneel zijn. Misschien noemen anderen jou sterk. Maar diep vanbinnen weet jij dat dit geen leven is. Dit is overleven.
Wat jij doet heet maskeren. En als jij ADHD hebt of je jezelf herkent binnen het autistisch spectrum, dan is de kans groot dat jij dit al doet sinds jij kind was. Niet omdat jij nep bent. Niet omdat jij aandacht zoekt. Maar omdat jij leerde dat jezelf zijn niet veilig was.
ADHD, trauma en verslaving: jij bent niet zwak, jij bent overlevend
Naast jouw ADHD ook worstelingen met verslaving? Jij bent niet de enige. Ongeveer een kwart tot zelfs de helft van alle mensen met ADHD krijgt te maken met verslavingsproblemen.
En andersom heeft zo’n 20 tot 30 procent van de mensen met een verslaving ook ADHD. Hoe kan dat? De oorzaken liggen diep – en ze versterken elkaar vaak in een vicieuze cirkel:
De impact van ouderlijke ontkenning bij ADHD
ADHD is geen modewoord. Het is geen hype, geen excuus, geen TikTok-diagnose. Het is een doolhof waar ik elke dag doorheen moet navigeren. Met muren van schuldgevoel, en valkuilen van zelfhaat. Als zelfs je ouders denken dat je overdrijft, hoe moet je jezelf dan ooit serieus nemen?
Want eerlijk? Als je geen taboes durft te doorbreken, geen vingers op zere plekken durft te leggen, dan geneest er niks. Dan blijft alles etteren onder het tapijt van ontkenning.
ADHD en liefde: leven met verstoorde dopamine
Verliefd worden met ADHD is alles tegelijk voelen. Meer verlangen, meer denken, meer voelen. Met hyperfocus draait alles om die ene persoon. Tot je brein verspringt. Niet omdat je minder voelt, maar omdat je systeem altijd op zoek is naar nieuwe bevestiging. En dat voelt pijnlijk — voor jou en voor de ander.
Eerste keer ADHD-medicatie (Ritalin/Methylfenidaat)
Ritalin maakte me niet normaal. Het gaf me voor het eerst rust. Ze vertellen je nooit dat stilte pijn kan doen. Dat rust voelt als verlies. Dat het zwaar kan zijn om eindelijk te voelen hoe licht het leven óók kan zijn. Niemand had me voorbereid voor deze dag. De dag dat ik voor het eerst Ritalin nam.
ADHD in mijn kindertijd
Voordat de basisschool zijn intrede deed in mijn leven, voelde mijn kindertijd als een eindeloze zomerdag – warm, onbezorgd en gevuld met pure vreugde. De wereld was een speelplaats zonder grenzen, waar elke bloem een schat was en elke plas regenwater een oceaan vol avontuur. Blijdschap zat in de kleinste dingen: rennen door het gras, eindeloos schommelen tot de lucht bijna binnen handbereik leek, of simpelweg lachen om de gekste fantasieën. Er waren geen zorgen, geen tijdsdruk—alleen de grenzeloze onschuld van een kind dat in het moment leefde, met een hart vol verwondering en een hoofd dat nog vrij was van de ernst van de grotemensenwereld.
